اسماعيليه از نگاه منابع تاريخى درباره اسماعيليه تاكنون آثار فراوانى منتشر و نظرات مختلفى ابراز شده است . بررسى منابعى كه درباره پيدايش و خاستگاه اسماعيليه سخن گفته‌اند ، قابل‌توجه است ، زيرا نوشته‌هاى اين منابع باتوجه به پايگاه فكرى هركدام از آنان متفاوت است . بعضى از آنان با ديدگاه طرفدارى از حاكميت عباسى نسبت به شيعه عموما و نسبت به اسماعيليه خصوصا نگريسته‌اند و بر وفق مراد حاكمان سنىمذهب بغداد سخن گفته‌اند ، به‌ويژه اينكه اسماعيليان در بخشهاى عظيمى از سرزمينهاى اسلامى حكمرانى كردند و با خلفاى عباسى و حكومتهاى وابسته به آنان به مبارزه برخاسته‌اند . اسماعيليان خلافت فاطمى را در مصر و سوريه و قسمتى از شمال آفريقا بنيان نهادند كه نزديك به سه قرن دوام يافت . همچنين در ايران ، حسن صباح و يارانش مشكل بزرگى را براى سلجوقيان كه طرفدار حكومت عباسيان بودند ، فراهم كردند و در واقع به نوعى با خليفه عباسى در نبرد بودند . به همين دليل نويسندگانى كه خلافت عباسيان را بر حق مىشمردند ، نمىتوانستند نسبت به دشمنان اين خلافت بىغرضانه قضاوت كنند . در هر صورت پيدايش فرقه اسماعيليه به نيمه دوم قرن دوم باز مىگردد . در اكثر منابع اهل سنت حتى اسماعيل كه نام فرقه اسماعيليه از او گرفته شده است به‌گونه‌اى جلوه داده شده كه گويا به شدت مورد طعن و طرد پدرش امام جعفر صادق عليه السّلام قرار داشته است و حتى به شرب خمر نيز متهم شده است . « 1 » اما در منابع شيعى ، اغلب به

--> ( 1 ) . عطا ملك جوينى ، جهانگشاى جوينى ، به همت محمد رمضانى ، تهران ، انتشارات پديده خاور ،